تاريخچه كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني در دنيا بسيار قديمي است و از زماني آغاز مي‌شود كه براي مراقبت و درمان بيماران از قرن چهارم ميلادي در نقاط مختلف دنيا بيمارستان تأسيس گرديد.

عفونت‌هاي بيمارستاني همزمان با گسترش بيمارستان‌ها همواره يكي از مشكلات عمده بهداشتي و درماني بوده و با افزايش مدت اقامت بيمار در بيمارستان موجب افزايش ابتلاء و مرگ و مير از اين عفونت‌ها شده و در نتيجه هزينه‌هاي بيمارستاني را به شدت افزايش مي‌دهد. اقدامات مختلفي به منظور پيشگيري و كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني در طول تاريخ انجام شده است كه براساس دانش و شناخت اين عفونت‌ها و امكانات موجود طراحي مي‌شده‌اند يكي از جالب‌ترين برنامه‌ها تلاش براي كنترل عفونت نفاسي در بخش زنان و زايمان از طريق شستن دست‌ها و استـفاده از مـواد گندزدا در قرن نـوزدهم به وسـيله دكترIgnoz semmel weis به‌كار گرفته شد.

پر واضح است كه با افزايش شناخت عوامل پاتوژن عفونت‌هاي بيمارستاني، راه‌هاي انتقال آنها، الگوهاي مقاومت ميكروبي و كاربرد مواد گندزدا و ضدعفوني كننده، روش‌هاي استريليزاسيون و روش‌هاي مختلف پيشگيري دريچه‌هاي نويني در كنترل اين عفونت‌ها گشوده مي‌شود.

در مـتـون پـزشـكي گـاهـي ايـن عفـونـت‌ها را عفـونـت‌هـاي اكـتسابـي از بيـمـارستـان
 Hospital Aquired infection (HAI)مي‌نامند. اما اصطلاح رايج آن عفونت‌هاي نوزوكوميال مي‌باشد (Nosocomial infections).

اصطلاح Nosocomial از كلمات يوناني Nosos ( بيماري ) و Komeion ( مواظبت ) منشاء مي‌گيرد.

اخيراً سازمان جهاني بهداشت تعريف جامع‌تري از اين عفونت‌ها ارائه كرده و آنها را عفونت‌هاي ناشي از مراقبت‌هاي بهداشتي (Health care-associated infection) مي‌خواند و در سال 2005 ميلادي شعار مراقبت سالم‌تر مراقبت تميز است (Clean care is safer care) را مطرح كرده است.

براساس آخرين اعلاميه سازمان جهاني بهداشت در 13 اكتبر 2005 سالانه در جهان جمعيتي بيش از 4/1 ميليون نفر از عفونت‌هاي بيمارستاني رنج مي‌برند. در كشورهاي توسعه يافته صنعتي بين 5 تا 10 درصد بيماران بستري شده در بيمارستان مبتلا به عفونت‌هاي بيمارستاني مي‌شوند و اين رقم در كشورهاي در حال توسعه به حدود 25 درصد افزايش پيدا مي‌كند.

كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني هم اكنون يك اولويت جهاني است عوامل بسيار زيادي به گسترش اين عفونت‌ها كمك مي‌كنند. گسترش بيمارستان‌ها، بيماري‌هاي نوپديدي مانند ايدز و جنون گاوي و خطرات انتقال هپاتيت B و C و افزايش مقاومت ميكروبي از جمله اين عوامل است.

برنامه كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني و برقراري نظام‌هاي مراقبتي در بعضي از كشورها سابقه طولاني دارد از جمله در امريكا بيش از چهل سال است كه اطلاعات مربوط به اين عفونت‌ها جمع‌آوري، تجزيه و تحليل و منتشر مي‌شود.

دركشور ما نيز در زمينه كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني تاكنون فعاليت‌هاي پراكنده‌اي در بعضي بيمارستان‌ها انجام گرفته و كميته‌هاي كنترل عفونت تشكيل شده و فعاليت‌هاي بسيار خوبي از جمله در شيراز،‌ اهواز،‌ شهركرد، اصفهان و تهران صورت گرفته است. بدليل اهميت موضوع و اولويت جهاني و منطقه‌اي ايجاد يك نظام كشوري منسجم و يكسان كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني كاملاً ضروري است كه بزودي اين مهم انجام خواهد شد.

گروه هدف اين برنامه كليه بيماراني را شامل مي‌شود كه به مدت بيشتر از 24 ساعت بستري مي‌شوند و بيماران سرپايي مورد نظر اين برنامه نيست. عوامل اجرايي برنامه كليه افراد شاغل در بيمارستان اعم از پزشكان، پرستاران، بهياران، دانشجويان، پرسنل خدمات و پشتيباني و اداري را شامل مي‌شود هر كس با هر مسئوليتي در بيمارستان بايستي در پيشگيري و كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني به تناسب شغل خود مشاركت كنند.

با تدابيري كه در سال‌هاي اخير بكار رفته است در چارت تشكيلاتي تمامي بيمارستان‌ها پست سازماني پرستار كنترل عفونت و كارشناس بهداشت محيط ايجاد شده است بديهي است در سال‌هاي آينده با تربيت نيروهاي كافي از متخصصين اپيدميولوژي باليني و ساير تخصص‌ها برحسب نياز بايستي استفاده شود.

به لحاظ قانوني مركز مديريت بيماري‌هاي معاونت سلامت مسئوليت برقراري نظام مراقبت عفونت‌هاي بيمارستاني را به عهده دارد كه شامل جمع‌آوري منظم و مستمر داده‌هاي مربوط به عفونت‌هاي بيمارستاني، تجزيه و تحليل و انتشار گزارشات دوره‌اي و ارائه پس‌خوراند آن به تمام مسئولين در رده‌هاي مختلف مي‌باشد. همچنين سياست‌گذاري،‌ تهيه راهنماي كشوري و بازبيني سالانه آن، تهيه و تدوين برنامه آموزشي و برنامه‌ريزي و اولويت‌بندي تحقيقات كاربردي عفونت‌هاي بيمارستاني در مركز مديريت بيماري‌ها انجام خواهد شد.

بطوريكه در شرح وظايف كميته‌هاي كنترل عفونت در فصل دوم خواهد آمد وظيفه بيماريابي و تشخيص و تكميل فرم‌هاي گزارش‌دهي و ارسال آن به مركز بهداشت شهرستان به عهده كميته كنترل عفونت بيمارستان بوده و نيازي به مراجعه كارشناسان مركز بهداشت شهرستان به بيمارستان‌ها جهت جمع‌آوري و گزارش آن وجود ندارد. نظارت و ارزشيابي مراكز درماني و تكميل چك ليست‌هاي نظارتي به عهده معاونت‌هاي درمان و مديريت‌هاي نظارت و اعتبار بخشي بر درمان شبكه‌هاي بهداشتي و دانشگاه‌ها خواهد بود. كليه اقدامات مداخله‌اي به منظور پيشگيري و كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني پس از اتخاذ تصميم در كميته‌هاي كنترل عفونت بيمارستان،‌ شهرستان،‌ دانشگاه و سطح وزارتخانه به مورد اجرا گذاشته خواهد شد.

1-1: وضعيت عفونت‌هاي بيمارستاني در جهان

دانش امروز ما در مورد عفونت‌هاي بيمارستاني به سال‌هاي شكل گرفتن مقدمات                عـلـم مـيـكـروبـيـولـوژي در اوايـل دهـة 1840 مـيـلادي بـاز مي‌گـردد. در ايــن سـال‌هـا Semmel weis Ignoz اولين فردي بود كه در يك بيمارستان عمومي در وين متوجه ميزان مرگ و مير مادران در طي هفته‌هاي اول پس از زايمان در اثر تب‌هاي ناشناخته شد و دريافت كه تفاوت قابل ملاحظه‌اي بين ميزان اين مرگ و مير در بخشي كه دانشجويان پزشكي در آن حضور داشتند در مقايسه با بخشي كه صرفاً توسط ماماها اداره مي‌شد وجود دارد؛ بدين ترتيب فرض نمود كه بايد ارتباطي بين دست‌هاي آلودة دانشجويان با اين عفونت‌ها وجود داشته باشد و پس از پافشاري بر شستشوي دست‌هاي آنها توسط آب حاوي كلر پيش از تماس با بيماران، ميزان اين عفونت‌ها بطور قابل ملاحظه‌اي كاهش يافت. فرد ديگري كه به شناخت عفونت‌هاي بيمارستاني كمك شايان توجهي نمود، دكتر Josef Lister بود كه براي اولين بار پيش از جراحي، اقدام به اسپري نمودن محلول‌هاي حاوي فنل بر روي زخم‌هاي باز جراحي نمود كه موجب كاهش ميزان عفونت‌هاي زخم پس از جراحي شد و البته چون اين محلول‌ها موجب صدمه به دست جراحان مي‌گرديد، كم‌كم پوشيدن دستكش جراحي نيز متداول شد كه خود پايه‌گذار اقدامي ديگر در جهت كاهش ميزان عفونت بيماران گرديد.

برنامه‌هاي كنترل عفونت بيمارستاني به صورت يك برنامه منسجم از اواخر دهة 1950 در امريكا و در ابتدا عمدتاً جهت كنترل عفونت‌هاي استافيلوكوكي شكل گرفت. در طي سال‌هاي بعد، با در هم آميخته شدن علم اپيدميولوژي و آمار به علوم ميكروب‌شناسي و بيماري‌هاي عفوني، اين برنامه‌ها چنان از اهميت بالايي برخوردار گرديد كه در كشورهاي صنعتي دنيا تبديل به يك پارامتر تعيين كننده جهت ارزيابي كيفيت ارائه خدمات درماني گرديده است. نقش اصلي اين برنامه‌ها كاهش خطر عفونت‌هاي اكتسابي در بيمارستان است و بدين ترتيب از خطر انتقال عفونت‌هاي فوق‌الذكر به بيماران، پرسنل، دانشجويان و ملاقات‌كنندگان كاسته مي‌شود. تخمين‌زده مي‌شود كه عفونت‌هاي بيمارستاني حداقل در 5% از بيماران بستري شده در بيمارستان‌هاي امريكا رخ مي‌دهد كه سالانه منجر به 88000 مرگ و تحميل بيش از 5/4 ميليارد دلار هزينة اضافي در سال جهت مراقبت‌هاي درماني در امريكا مي‌گردد.

امروزه برنامه كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني در حيطه‌هاي مختلفي همچون نظام مراقبتي، تجسس موارد Outbreak، آموزش و پيگيري مسائل مربوطه به سلامتي پرسنل، مراقبت و نظارت بر مصرف آنتي‌بيوتيك‌ها، برقراري سيستم‌هاي ارزيابي مناسب و سياست‌گذاري جهت اقدامات و برنامه‌هاي مرتبط با كنترل عفونت است.

آمارهاي پراكنده كشورهاي در حال توسعه نشان دهندة اين واقعيت است كه ميزان دقيق عفونت‌هاي بيمارستاني در چنين كشورهايي با عوامل زيادي همچون تعداد تخت‌هاي بيمارستاني، سطح ارجاعي بودن بيمارستان، آموزشي بودن يا نبودن، وجود يا عدم وجود برنامه‌هاي پايش، نوع بخش‌هاي مطالعه شده و ميزان امكانات و كفايت منابع مالي براي چنين برنامه‌هاي مراقبتي متفاوت است. اما براي سال‌ها تعريف دقيق عفونت‌هاي بيمارستاني مختلف مورد توافق نبود و اين مسئله امكان مقايسه آمارهاي مراكز مختلف را غيرممكن ساخته بود. بدين ترتيب در دهة 1970 ميلادي سيستم ملي پايش عفونت‌هاي بيمارستاني             (NNIS)  National Nosocomial Infections Surveillance Systemجهت جمع‌آوري اطلاعات مراقبتي با تعاريف واحد از بيمارستان‌هاي داوطلب در امريكا پايه‌گذاري شد و در طي سال‌هاي گذشته نحوة گزارش‌دهي آن بطور مشخص‌تري در جهت شناخت هر چه دقيق‌تر عوامل خطرساز عفونت‌هاي بيمارستاني و روند آنها در بخش‌هاي مختلف در طي دوره‌هاي مختلف زماني، منعطف گرديده است و اخيراً اطلاعات مرتبط با مقاومت آنتي‌بيوتيك در طرح‌هاي بيمارستاني نيز بطور دوره‌اي مورد توجه قرار مي‌گيرد. در حال حاضر بيش از 290 بيمارستان در امريكا در اين برنامه شركت دارند و برنامه‌هاي بسياري از ساير بيمارستان‌ها در كشورهاي مختلف نيز بر پاية تعاريف اين سيستم پايه‌گذاري شده و امكان مقايسه ميزان بروز و تعيين روند عفونت‌هاي بيمارستاني در نقاط مختلف دنيا فراهم آمده است.

اخيراً سازمان بهداشت جهاني نيز توجه ويژه‌اي به امر « حفاظت از بيماران » نموده و با اشاره به مبتلا شدن بيش از 4/1 ميليون نفر در سراسر جهان در هر سال در اثر عفونت‌هاي بيمارستاني، آمار ميزان بروز را براي كشورهاي توسعه يافته در حدود 5 تا10 درصد و در برخي از كشورهاي در حال توسعه بيش از 25% اعلام و براساس مطالعات انجام شده در برخي از كشورهاي با درآمد متوسط، سالانه حدود 8 ميليارد دلار صدمه اقتصادي را نيز در جهت رفع مشكلات مرتبط با اين عفونت‌ها، برآورد نموده است؛ بدين ترتيب استراتژي‌هاي مختلفي را كه در صدر آنها نحوة رعايت بهداشت دست‌ها قرار دارد مطرح و مبحث حفاظت از بيماران را جزو اولويت‌هاي سيستم‌هاي بهداشتي در سرتاسر جهان اعلام نموده است. بدين ترتيب در طي سال‌هاي 2004 و 2005 ميلادي، بيش از 100 كارشناس خبره را از سرتاسر جهان جهت ايجاد يك راهنماي عملي براي بهداشت دست‌ها فراخوانده و قرار است پس از آزمودن مقدماتي اين برنامه‌ها در هر شش منطقة مورد نظر سازمان بهداشت جهاني، به عنوان طرحي مهم جهت كاهش ميزان عفونت‌هاي بيمارستاني مورد استفاده قرار گيرد.

2-1: وضعيت عفونت‌هاي بيمارستاني در ايران

كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني در ايران سابقه طولاني ندارد. عليرغم اينكه سوابق مربوط به موضوع كنترل عفونت از سال 1350 در دانشگاه‌هاي اهواز و شيراز و سپس چند بيمارستان در تهران موجود است. با اين وجود تنها در شيراز از سال 1359 به موضوع كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني توجه خاصي شد و برنامه‌هاي پيشگيري و كنترل آن پيگيري گرديد.

تاكنون در كشور بررسي‌ها و مطالعات پراكنده‌اي در مراكز دانشگاهي و بيمارستان‌ها در زمينه بررسي وضعيت اين عفونت‌ها انجام شده است كه به تعدادي از آنها بطور اجمال اشاره مي‌شود.

در يك مطالعه در كرمان از 4617 مورد بررسي شده 376 كشت مثبت در بيماران مبتلا به عفونت بيمارستاني پيدا شد كه ميزان كشت مثبت 14/ 8% بود و 44% آنها مربوط به كودكان بود. استافيلوكوك، اشرشياكولي و پسودوموناس به ترتيب شايع‌ترين جرم‌ها بودند.

در يك مطالعه ديگر در قزوين از 146 نفر تعداد 37 نفر (25%) دچار عفونت‌هاي بيمارستاني در بخش ژنيكولوژي كه تحت كاتتريزاسيون ادراري قرار گرفته بودند شدند كه جرم‌هاي شايع عفونت ادراري در آنها به ترتيب كلبسيلا، انتروباكترياسه و پروتئوس ميرابيليس بودند.

در يك مطالعه كه در مركز سوختگي قطب‌الدين شيراز در سال 1380 براي تعيين ميزان عفونت گردش خون و عفونت ادراري در رابطه با كاتتروريدي و كاتترادراري براي مقايسه با ساير بيمارستان‌ها براساس سيستم NNIS انجام شد عفونت ادراري وابسته به كاتتر ادراري (UC-UTI) 30 در 1000 روز استفاده از كاتتر و عفونت خوني وابسته به كاتتر وريدي (IV-BSI) حدود 17 در 1000 روز استفاده از كاتتر محاسبه گرديد.

يك مطالعه توصيفي- تحليلي آينده‌نگر و مقطعي در نيمه دوم سال 1381 به مدت 6 ماه و بر روي تمام بيماران بستري شده زير 15 سال در بيمارستان حضرت رسول اكرم (ص) در تهران با روش استاندارد NNIS انجام گرفت. ميزان كلي عفونت بيمارستاني در اين گروه 5/8% برآورد شد بيشترين ميزان عفونت از بخش PICU گزارش شد. در مجموع شايع‌ترين عفونت‌هاي بيمارستاني به ترتيب پنوموني با كد (PNEU-PNEU)، عفونت ادراري علامت دار با كد (UTI-SUTI) و سپسيس  باليني (BSI-CSEP) بودند. شايع‌ترين جرم‌هاي عفونت بيمارستاني كودكان در اين تحقيق به ترتيب كلبسيلا،CONS ، استاف‌ارئوس و پسودوموناآئروژينوزا بودند ميانگين مدت بستري در بيماران بدون عفونت بيمارستاني 5 روز و در كودكان دچار عفونت 5/15 روز بود.

يك مطالعه در تهران به منظور بررسي ميزان موارد عفونت‌هاي بيمارستاني در بخش‌هاي مراقبت ويژه كودكان و نوزادان مركز طبي كودكان در سال 81 انجام گرفت. ميزان عفونت در بخش NICU اين مركز 2/12% و در بخش PICU 9/11% برآورد گرديد. ميانگين مدت بستري در گروه مبتلا به عفونت درPICU  6/15 و در نوزادان 1/13 روز بود در حاليكه ميانگين مدت بستري در كل بيماران بستري به ترتيب 6 و 1/6 روز بود.

به منظور برقراري يك نظام مراقبت كشوري براي عفونت‌هاي بيمارستاني اولين جلسه كميته كشوري كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني در آبان 1381 در مركز مديريت بيماري‌ها تشكيل گرديد و با شركت اساتيد، كارشناسان و صاحب‌نظران كار تهيه يك راهنماي كشوري پيگيري گرديد در جريان مباحث كميته كشوري مقرر گرديد كه اساس بيماريابي و تشخيص عفونت‌هاي بيمارستاني در كشور روش استاندارد NNIS قرار گيرد و در مرحله اول فقط عفونت‌هاي تنفسي، ‌خوني، ادراري و جراحي شناسايي و گزارش شود اين تصميم پس از نظر خواهي از كليه كارشناسان و اساتيد دانشگاه‌هاي سراسر كشور در سال 1383 اتخاذ گرديد.

هم اكنون به صورت پراكنده اطلاعات مربوط به عفونت‌هاي بيمارستاني در كشور به مركز مديريت بيماري‌ها گزارش مي‌شود و اين گزارشات تمامي بيمارستان‌هاي كشور را شامل نمي‌شود براساس اطلاعات موجود در مركز مديريت بيماري‌ها در سال 1380 تعداد 260 مورد، در سال 1381 تعداد 463 مورد، در سال 1382 تعداد 826 مورد، در سال 1383 تعداد 798 مورد و در سال 1384 تعداد 849 مورد عفونت‌هاي بيمارستاني از سراسر كشور گزارش شده است.

با برقراري نظام مراقبت كشوري عفونت‌هاي بيمارستاني در كشور از سال 1385 انتظار مي‌رود تمامي بيمارستان‌هاي دولتي و خصوصي بصورت منظم آمار عفونت‌هاي بيمارستاني را با تعاريف و فرم يكسان به مركز مديريت بيماري‌ها گزارش نمايند.

3- 1: تعاريف نظام كشوري مراقبت عفونت‌هاي بيمارستاني

 (NNIS)

تعاريف

·   عفونت: عفونت به معناي پديده‌اي است كه ميزبان به دليل تهاجم و رشد و تكثير عامل بيماري‌زاي عفوني دچار آسيب مي‌شود.

·   عفونت بيمارستاني: عفونتي كه به صورت محدود يا منتشر و در اثر واكنش‌هاي بيماري‌زاي مرتبط با خود عامل عفوني يا سموم آن در بيمارستان ايجاد مي‌شود به شرطي كه:

-         حداقل 48 تا 72 ساعت بعد از پذيرش بيمار در بيمارستان ايجاد شود ؛

-         در زمان پذيرش، فرد نبايد علائم آشكار عفونت مربوطه را داشته باشد و بيماري در دوره نهفتگي خود نباشد ؛

-         معيارهاي مرتبط با عفونت اختصاصي ( كد مربوطه ) را جهت تعريف عفونت بيمارستاني داشته باشد.

·   تفاوت كلونيزاسيون، عفونت و ناقل بودن:

-         كلونيزاسيون به معناي رشد و تكثير عامل عفوني ( ميكروارگانيسم ) در ميزبان بدون ايجاد عفونت مي‌باشد.

-         ناقل: افرادي كه كلونيزاسيون آنها با ميكروارگانيسم‌ها مي‌تواند بالقوه منجر به كلونيزاسيون يا عفونت ديگران شود.

·   بيماريزايي (Pathogenicity): چگونگي و ميزان توانايي براي تهاجم به بافت‌ها جهت ايجاد عفونت را نحوه پاتوژنيسيتي يا چگونگي بيماري‌زايي آن عفونت گويند.

·   ويرولانس (Virulence): شدت و قدرت تهاجمي يك عامل عفوني بيماري‌زا را ميزان ويرولانس آن گويند.

·   وكتور (Vector): منظور پشه، مگس و امثال آن است كه گاهي منجر به انتقال عفونت       ( عامل عفوني ) مي‌شوند. گرچه اين راه انتقال در مورد عفونت‌هاي بيمارستاني شايع نيست.

·   مخزن (Reservoir): محلي است كه عامل عفوني مي‌تواند در آنجا زنده مانده و رشد و تكثير نمايد مانند خود انسان، حيوان، خاك، آب و ....

·   وسايل بيجان (Fomite): شامل وسايل يا مواد مختلفي است كه مي‌توانند به عنوان راه انتقال يا مخزن يا منبع عفونت عمل كنند مانند وسايل معاينه آلوده.

·   منبع (Source): اشياء، اشخاص يا موادي كه عوامل عفوني يا بيماري‌زا بلافاصله از آنها به پذيرنده منتقل مي‌گردد مانند آب براي تيفوئيد، خاك براي سياه زخم.

براي مراقبت عفونت‌هاي بيمارستاني در دنيا روش‌هاي مختلفي وجود دارد كه هر كدام از آنها نقاط قوت و ضعف خاص خود را دارند. اين روش‌ها معمولاً براساس اهدافي كه مسئولين نظام مراقبت عفونت‌هاي بيمارستاني در نظر دارند تعيين مي‌شود. بطور كلي اهدافي كه از يك نظام مراقبت مورد انتظار است عبارتند از: كاستن ميزان بروز عفونت در بيمارستان - تعيين ميزان‌هاي اندميك - تعيين و تشخيص اپيدمي‌ها - ارزشيابي راه‌هاي كنترل عفونت - مقايسه ميزان عفونت‌ها بين بيمارستان‌هاي مختلف و در نهايت پاسخگويي به مسئولين و اطلاع به ايشان در خصوص وضعيت عفونت‌هاي بيمارستاني.

نظام مراقبت مي‌تواند براساس بيماريابي فعال و يا غيرفعال باشد و يا مي‌تواند براساس بيماريابي به صورت گذشته‌نگر باشد و اطلاعات لازم از مطالعه پرونده بيماران استخراج شود و يا بيماريابي به صورت آينده‌نگر باشد و بيمار را از زمان بستري تحت نظر گرفته و تغييرات علائم و نشانه‌هاي عفونت را ثبت كرده و آن را به موقع تشخيص دهد. همچنين نظام مراقبت عفونت‌هاي بيمارستاني مي‌تواند براساس پاسخ‌هاي آزمايشگاه و يا براساس وضعيت باليني بيمار باشد و يا مي‌تواند اين نظام براي گروه‌هاي خاصي از بيماران و يا در يك بخش خاص بكار گرفته شود. نكته قابل توجه ديگر آن است كه اگر بيماران بعد از ترخيص از بيمارستان تحت مراقبت قرار نگيرند بخش مهمي از اطلاعات مربوط به عفونت‌هاي بيمارستاني حذف مي‌شوند چرا كه بيمار ممكن است در زمان ترخيص در دوره كمون بيماري بوده و علائم بيماري بعدها ظاهر شود. امروزه اغلب روش‌هاي پيشرفته مراقبتي بيماران را بعد از ترخيص تحت مراقبت قرار داده و از طريق ارسال نامه، تماس تلفني با بيمار يا پزشك مربوطه، نظارت جراح، پرستار يا تيم كنترل عفونت بر بيمار در درمانگاه در هنگام پيگيري يا پذيرش مجدد اقدام به بيماريابي عفونت‌هاي بيمارستاني مي‌كنند.

بهترين نتيجه را روش‌هايي بدست مي‌دهند كه بيماريابي آنها فعال بوده، آينده‌نگر باشد و اساس بيماريابي علاوه بر يافته‌هاي آزمايشگاهي براساس وضعيت باليني باشد. يكي از بهترين روش‌هاي مراقبتي كه داراي تعاريف استاندارد شده براي عفونت‌هاي بيمارستاني بوده و از جامع‌ترين و انعطاف‌ پذيرترين روش‌هاست نظام كشوري مراقبت عفونت‌هاي بيمارستاني يا       (NNIS) National Nosocomial Infection Surveillance System مي‌باشد اين روش از دهه 1970 ميلادي در بيمارستان‌هاي امريكا و زير نظر مركز مديريت و پيشگيري از بيماري‌ها (CDC) به مورد اجراء گذاشته شده است. كارآيي اين روش به ويژه براي عفونت زخم‌هاي جراحي بخوبي شناخته شده است.

كميته كشوري كنترل عفونت‌هاي بيمارستاني در سال 1383 بعد از بحث و تبادل نظر فراوان و نظرخواهي از صاحب‌نظران و اساتيد دانشگاه‌هاي علوم پزشكي سراسر كشور دو تصميم مهم زير را اتخاذ كرد:

1.       با توجه به مزايا و كارآيي نظام كشوري مراقبت عفونت‌هاي بيمارستاني يا NNIS اين روش را به عنوان ابزار تشخيص و بيماريابي عفونت‌هاي بيمارستاني در كشور انتخاب نمود.

2.       با عنايت به اينكه بيشتر از 80% عفونت‌هاي بيمارستاني را عفونت‌هاي ادراري، زخم‌هاي جراحي، تنفسي و خوني تشكيل مي‌دهد در مرحله اول برقراري نظام مراقبت عفونت‌هاي بيمارستاني در كشور داده‌هاي مربوط به اين چهار عفونت از تمامي بيمارستان‌ها اعم از دولتي و خصوصي جمع‌آوري و مورد تجزيه و تحليل قرار مي‌گيرد.

در اينجا تعاريف استاندارد اين چهار نوع عفونت از مجموعه NNIS معرفي مي‌گردند. لازم است پزشكان و پرستاران و به ويژه تيم كنترل عفونت هر بيمارستان با اين تعاريف آشنا شده و از آن به عنوان ابزار كار در تشخيص عفونت استفاده نمايند. در اين روش بيمار بعد از بستري در فواصل مرتب ويزيت و تحت نظر مي‌باشد و هر گونه تغييرات در وضعيت باليني بيمار ثبت شده و نتايج آزمايشات پاراكلينيك نيز يادداشت مي‌شود. در نهايت براساس تعاريفي كه بدنبال خواهد آمد چنانكه بيماري واجد هر كدام از ويژگي‌هاي ذكر شده در تعريف هر يك از چهار گروه عفونت‌هاي بيمارستاني باشد به عنوان عفونت بيمارستاني طبقه‌بندي و كد مربوطه را مي‌گيرد و بطوريكه ملاحظه خواهد شد تشخيص عفونت‌هاي بيمارستاني صرفاً براساس نتايج آزمايشگاه نبوده و تمام جوانب مسئله در نظر گرفته مي‌شود به شرطي كه علائم و نشانه‌ها بعد از           48 ساعت بستري در بيمارستان ظاهر شود.

به عنوان مثال براي عفونت ادراري علامت‌دار با كد UTI-SUTI طبق تعريف در ويژگي       1 اگر بيمار سوزش ادرار بدون وجود ساير علل به همراه كشت مثبت با بيشتر از 100،000 ميكروارگانيسم در سانتي‌متر مكعب ادرار داشته باشد به شرطي كه بيشتر از دو نوع ارگانيسم رشد نكند بيمار عفونت دارد. در ويژگي 2 اين عفونت اگر بيمار تب بالاتر از 38 درجه و سوزش ادرار به همراه تشخيص باليني پزشك معالج مبني بر عفونت ادراري داشته باشد بيمار عفونت دارد و يا در ويژگي 4 اگر كودك زير يك‌سالي آپنه داشته باشد و در رنگ آميزي گرم ادرار سانتريفوژ نشده ارگانيسم رؤيت گردد بيمار عفونت ادراري علامت‌دار دارد.